abanico / fan – nfu abey – abanké abrir / open – wuanka, duilando abrojo – nguingo, nguino abuelo / grandfather – nkaí, nkuku acacia – topia aceite / oil – masi maki actividad / activity – kinyángla adelante / come foreward – yalangá ngui adivinar / divination – vititi menso (con espejo mágico), vititi [...]
Babosa – Burro
babosa / snail – yerebita, soyanga bailar / to dance – kina kuame baile / dance festival – kizumba ballena / whale – lauriako bandera / flag – dimbre, kanda, lelensuata bañarse / to bathe – munia baño / bath – sala barco / boat – kumbe, nkumbe barriga / stomach – malusa, kibumo bastante [...]
Caballero – Chino
caballero / gentleman – ndo, paná caballito del diablo / horse (mount) of devil – nkombo akinó, nsusu muteka, abalán pemba, kombo iata iabuiri caballo / horse – batu, nialo, nialu, fato, nfato, nkato caballo medium / spiritual medium – ngango ngombo, nganga ngombo cabeza / head – brukoko, ntu, mulunda cabildo / home – [...]
Dame – Durmiendo
dame / give me – kuende, atuyá, támbula, simba, mpandika dar / to give – kuba daño / harm – diambo, kualono dedo / finger – mioko, mioka, ngüika dedos / fingers – nlembo, lembo derretir / melt – languán deseo / desire – ntondele despacio / slow(ly) – sualo sualo despierto / awake – [...]
Edad – Extranjero
edad / age – kisoko el / he – muene ella / she – muena elefante / elephant – nsacho, insan, bondantuei, pakasa sao, nsao embarazada / pregnant – loyú enamorado / lover – yambisa enano / dwarf – ndundu mbaka (evil) encender / light up – tuya, ntuya enciende / light it – songuilá [...]
Faja – Funeraria
faja / belt – fanda, pondá falleció / deceased – tondoló kuame fama / fame – bango familia / family – kanda fantasma, espiritú / phantasm spirit – kinkindikí favor / favor – sofeka, nsofeka, masikila ferrocarril / train – guio kila, nkumbre kunayiere fiesta / party / festival – sikiringoma, kisobiakia, kisingokia ngola, bangalán [...]
Galleta – Guitarra
galleta / cracker – pojitana gallina / hen – nsusu, sunsuketo, susukeké, wanabalo, wanambolo gallo / rooster – susún kokoro, sunsú kekú, susunwere gancho / hook – samio ganso / goose – wánkala garabato / branch stick – mombala gato / cat – kimbungo, chiwabe, fumankano, fundiankane, güai, nguai, tualengo gata de magia / magic [...]
Habla – Humo
habla = hablar / speak (to) – bobadinga, boba, mboba, ndinga, taba, ntaba hacer / to do – kuila hacha (machete) / hachette (machete) – mbele, bele, krengo harina / corn meal – diba, ndiba hembra / female (girl) – nkendo, nkenta, nketa hermana / sister – mpangui yakala hermano / brother – aburo, fumbie, [...]
Iglesia – Irse
iglesia / church – munanso nkisi (kisi), kunansó, amasú mpubola ignorar / ignore – dialamenso incienso / incense – polo, mpolo nsambi (nsambia) indio / indian – minganga badigaso, yamboaki infierno / inferno – lurian bansa kariempembe, yenda kumbansa, kumbabma iniciación = iniciacion / initiation – bundán nkisi (kisi), bundánkisi nganga, kimba, kimbo, mbele ngángano [...]
Jabón – Jutiá
jabón = jabon / soap – saba, nsaba jarro / jar – disanga jefe / chief (person in charge) – mbansa, ngubula, fumo, nfumo, mpangala jengibre / ginger root – túa, ntúa jícara = jicara / coco shell cup – watá, nputo guánkala, futu kuankala jicotea / turtle – nkufo, gurú, fuko, furio, fulú, sarakuseko [...]
La Cardid del Cobre – Llorando
la cardid del cobre / ochun, congo – mama chola, mama cholan, chola la virgen de las mercedes / obatala, congo – tiembla tierra la virgen de regla / yemaya, congo – baluande, balunga, kalunga, madre agua labor / labor / work – kebula ladrar / to bark – mufe lagartija / lizard – diansila, [...]
Machete – Música
machete / machete – mbele, mbeli, beleko, mbeleko, lumbendo madera / wood – ntí, miti madre / mother – yaya, yeyé, kuandi, wandi, nguá madrina / godmother – yaya, sumbo, nsumbo, ngudi, tikantiká magia / magic – kimpa majá = maja / serpent – mboma, noka, bomboma, bumbema, kimbamba mal / bad (malicious) – yilá, [...]
Nació – Números
acer (nació) / born – sapunto, saputa nadar / swim – guabinda nalgas / butt (cheeks) – fembe, bungonani, matako, nfembe naranja / orange – balala, muamba, malata, mbefo nariz / nose – beno nsumo, masuru, masurí negocio / business – mbembo negro / black – mifuita, kulu, yandombe, yandobo, mufuita ninguno / none – [...]
Obispo – Oscuro
obispo / bishop – fumo, nfumo ocho / eight – inona, mendete oídos / ears – mato oigo / hear – mo wa oír / to hear – sikiri mato, kuendan, kuto, nkuto, wiri ojos / eyes – muini, mesu, mensu oreja / ear – mato, tuto, nwenga orinar / urinate – lango banga oscuro [...]
Padre – Puerta
padre / father – tata pagar / pay – futeno país = pais / country – nsí pájaro = pajaro / bird – nuí, sunsun, sunso palabra / word – dinga palabras / words – mato palacio / palace – munanso, munansó palero / priest of the dead (congo priest) – tata nganga, padre nganga, [...]
Rabo – Roto
rabo / tail – sila, biokónsila raíz = raiz / root – bugule rana / toad – siré, chulá rata / rat – mbinda, matutu, kibe ratón = raton / mouse – untongo, wénputo, pu, npu, puku, mpuku, jipuko, jipuku rayo / lightning – nsasi fula, yilo, mukiama recoger / gather – kuabilanga recuerdos / [...]
Sábado – Sueño
sábado = sabado / saturday – wengue, ngué, dengué sabana / bed sheet – inseke, beko, muna, ditutu saber / to know – bika, gualuki sabiduría = sabiduria / wisdom – tuán, ntuán, bundanga sabio / wiseman – nfumo sacerdote / priesthood – nfumo bata saco / sack (burlap) – ntuku, fuko sal / salt [...]
Tabaco – Trueno
tabaco / cigar – nsunga, sunga tambor / drums – goma, ngoma, ngoma mputo, kingoma, mula, masikuila tarro / bull horn – mbinga, bani, nbani tarro (cargado de nganga) / bull horn (cauldron secret) – mpaka taza / cup – ponda, nchá techo / roof – lulia tela / cloth – kangu templo / temple [...]
Uno – Uva
uno / one – yesi uña / finger nail – kiala uva / grape – mamputo
Vaca – Voz
vaca / cow – naa, najá vago / lazy – salantuwa valiente / valiant – yen yen valla / go – kuenda, fuase vapor / vapor – nkubri kalunga vaso / glass – chuta, nchuta vela / candle – muinda, munda, muenda velorio / wake (for the dead) – tambi vendado / deer – piti, [...]
Yemaya – Yerbas
yemaya (la virgen de regla) / yemaya, congo equal – baluande, balunga, kalunga, madre agua yerba / plants – nfita, matiti, vititi yerbas / herbs – musanga

























